Vertalen

Bij vergelijking van mijn vertaling uit het Engels (2026) met de vertaling in het Nederlands van Jan De Meyer uit het Chinees (2013) van twee dezelfde verhaaltjes kwam ik tot de conclusie dat ik een verklaring diende op te stellen over hoe ik tot mijn vertaling was gekomen. De verschillen waren zo groot, dat ik er niet omheen kon me af te vragen, hoe die verschillen tot stand waren gekomen. Het gaat om de twee verhaaltjes die respectievelijk op mijn blog van januari en maart 2026 zijn te vinden. In januari had het verhaaltje de titel: (Xi Kang) in gesprekmet Sun Deng en in maart heette het: Beantwoording van Yuzhongzi’s vraag. Op deze blogs is voor wie het wil nalezen mijn vertaling uit het Engels van deze Chinese verhaaltjes terug te vinden, waarnaar hieronder regelmatig wordt verwezen.

Twee mogelijke interpretaties

Maar dat verschil begint al bij de titel van het boek in het Nederlands: Nietsdoener. Tegen deze vertaling heb ik al in mijn eerdere blog bezwaar gemaakt . Ik geef er de voorkeur aan om de titel te vertalen met “Meester Onbekwaam”, omdat dit het belang aangeeft van de sociale omgeving van de mysticus.

Maar het gaat hier niet om zomaar een godsdienstige of een meer realistische interpretatie. Het gaat ook niet om een woordje dat anders is vertaald, waarbij het ene waarschijnlijk een foute vertaling is en de andere de juiste. Het gaat om twee interpretaties die beiden passen in het Chinese gedachtegoed van die tijd (618-907 nChr). Omdat het om een globale plaatsing gaat, is het mogelijk om de Engelse vertaling als uitgangspunt te nemen voor de plaatsing van de tekst. Jans Nederlandse tekst is daarvoor te uitgesproken en ook mijn tekst is niet hiervoor bruikbaar, omdat deze te weinig dicht op de Chinese bron staat. De Engelse vertaling is 10 jaar ouder (2023) dan de Nederlandse uit 2013. Blijkbaar is de tekst aanzienlijk verbeterd!

Het godsdienstige kader van deze verhaaltjes wordt in het Chinees aangeduid met “wu-xin”, wat betekent dat het om een geestelijke toestand van een mysticus gaat waarin men streeft naar leegte (in je hoofd). Wat Jan De Meyer niet vermeldt – waarschijnlijk omdat hij dit niet kan weten—is dat deze niet-aanwezig-zijn geestesgesteldheid ook voorkomt bij noord Afrikaanse maraboets. In het Frans wordt over hen gezegd dat ze “distrait” zijn, afwezig, niet alert, in zichzelf gekeerd, verstrooid. Ik denk dat dit bij benadering hetzelfde is als wat in het Chinees “wu-xin” wordt genoemd. Ik vraag me af of dit gedrag uit een tekst valt op te maken. De Marokkaanse teksten, waar veel onderzoek naar is gedaan, kennen veel herhalingen in de vorm van een litanie. Ze zijn niet te vergelijken met deze taoïstische teksten. Maar uit Marokkaanse maraboet teksten kan ik deze geestestoestand niet afleiden.

Jan De Meyer plaatst zijn Nederlandse vertaling helemaal in een zen-boeddhistisch (taoïstisch) kader. Dat zal ik later verder toelichten. Het is opvallend dat het andere kader veel meer op het Internet in de belangstelling staat dan het godsdienstige kader “wu-xin”. Dat andere kader wordt ook wel de theorie van de Vijf elementen genoemd, en de naam is bijna identiek aan de godsdienstige noemer. Met een letter verschil heet het “wu-xing”. Mijn vertaalkader valt in deze kosmologische levensbeschouwing. “Wu-xing” is een theorie die de dynamische relaties en processen van de (bezielde) natuur beschrijft. Het is veel gebruikt in de traditionele Chinese geneeskunde.

Void, Nullity en Realization.

Ik heb in mijn vorige blog de vertaling van deze woorden al besproken: realization,  en  Void and Nullity . Dit zijn moeilijk te vertalen woorden in alle talen. Jan maakt van het Engelse ‘utmost Realization’: “uiterst waarachtig”. Hierbij wordt duidelijk dat hij een godsdienstige interpretatie heeft van deze tekst, want er is maar een fenomeen uiterst waarachtig en dat is god in welke godsdienst dan ook. Dit komt nog eens terug bij de vertaling van ‘Void and Nullity’: waarbij hij ‘Nullity’ maar niet vertaalt en ‘Void’ vertaalt met “eeuwigheid”.

Nu wil ik zeker niet beweren dat er geen godsdienstige inslag in dit verhaal zit, maar dat deze bestaat naast een andere interpretatie. En zoals gezegd heeft die andere invalshoek te maken met “wu-xing”, de Vijf  elementen theorie, die je ook kunt aanduiden als de theorie van de humoren (sappen), die in gezonde toestand in evenwicht zijn.

Dit keer vertalen we een woord, waarvan Jan zegt dat hij niet begrijpt wat het betekent, maar het komt ook in andere teksten van Laozi voor met dezelfde betekenis. Dat woord is: ‘wortel’. Naar mijn mening slaat ‘wortel’ op een geliefde bezigheid van de Taoïsten, de wiskunde. Een van de bewerkingen die zij al kenden

was het worteltrekken: , (tiqu-gên). En de wortel van hemel en aarde is in de Humorale Theorie een berekening hoe sferen (bollen) gekaderd in vierkanten ten opzichte van elkaar bewegen. In deze tekst wordt dus aangestipt, wat ik in mijn reconstructie van de Humorale Theorie had beweerd, dat er een wiskunde bestond om de bewegingen van alle elementen ten opzichte van elkaar te berekenen. Wie mijn berekeningen heeft doorgenomen, zal duidelijk zijn dat je bij worteltrekken uitkomt, wil je tot een analyse van een toestandsbeeld komen. Het gaat niet om het verklaren van de oorsprong, de wortel, maar om een berekening door worteltrekken van de beweging van het een naar het ander. De cijfers daarvoor stonden ook al in mijn reconstructie. Bij door-scrollen in de tekst van de Humorale Theorie naar beneden komen we Akira Sadakata tegen die een berekening maakte van de afmetingen in de boeddhistische kosmologie .

Maar nog iets valt op zijn plaats: de aarde, het vijfde element in de Chinese theorie, is geen element, maar de wereldbol in het midden tussen vier windstreken, in het centrum van het heelal. En dit alles hangt samen met meditatie, zoals ik alweer in mijn reconstructie van de Humorale Theorie had beweerd. Zoals gezegd, deze teksten leiden ertoe dat ik mijn reconstructie moet bij stellen. Maar dit is wel het bewijs dat godsdienst, wiskunde en meditatie oorspronkelijk met elkaar samenhingen.

Dat bewijs levert alleen een juiste tweede interpretatie van de tekst. In de inleiding van Jan De Meyer van Wunengzi (Nietskunner/Meester Onbekwaam) wordt geen gewag gemaakt van Wuxing, als een mogelijk theoretische invalshoek op deze Chinese teksten. Jan wil zich daar blijkbaar verre van houden. Het is inderdaad complexe materie, maar dit had naar mijn mening wel genoemd moeten worden. Nu hebben deze teksten het effect dat ze onbegrijpelijk zijn, zoals blijkt uit de volgende vertaling, helemaal aan het begin van Over Sun Deng (pag. 121).

“Ik heb geleerd dat eendagsvliegen niet in staat zijn zich een begrip te vormen van de leeftijd van de schildpad en dat zwaluwen en mussen niet in staat zijn de grauwe gans te evenaren.”

Hier lijkt onzin te staan! Sinds wanneer leert iemand dat een eendagsvlieg geen begrip van de leeftijd van een schildpad heeft? Je kan zeggen dat bedoeld is, dat we leren dat de natuur onbezield is? En wat betekent: zwaluwen en mussen die de grauwe gans evenaren? In hard vliegen of grootte, misschien? Hoe zit het met het verschil tussen een zwaluw en een mus? En dan nog: waarom staan deze beweringen in één zin? Ik zou hier niet zo over vallen, als ik niet van mening ben dat je klassieke teksten alleen kunt begrijpen in hun historische context. En ik denk dat gezien de Engelse vertaling met veel noten dat, dat is wat Jan De Meyer nastreeft.

“I have been told that the mayfly cannot comprehend the turtle’s age, and that swallows and sparrows cannnot equal the swangoose.”

Opvallend is hoe letterlijk de vertaling in het Nederlands is. Ik veronderstel dat dit komt, omdat het Engels een vrij letterlijke vertaling uit het Chinees is. Als dat het geval, dan denk ik dat van belang is de tekst zó te vertalen dat hij begrijpelijk wordt.

Ze hebben me verteld dat een eendagsvlieg niet de hoge leeftijd van een schildpad kan bereiken, en dat zwaluwen en mussen niet lijken op (gelijkwaardig zijn aan) zwaanganzen.

Nu staat er iets heel anders. En meteen is duidelijk, waarom de beide beweringen in een zin voorkomen: beide beweringen zijn een (bijna wiskundige!) vergelijking. De ene vergelijking is in de tijd, en de andere is in de omvang én plaats, met als resultaat: overal zijn er verschillen door veranderingen in (leef-) tijd en (leef-) plaats. (Ganzen trekken net als zwaluwen, en de huismus niet. Zwaluwen en mussen zijn kleiner dan ganzen.) Een vergelijking met drie onbekenden! Xi Kang geeft hier zijn visie van de boeddhistische kosmologie! Het uitgangspunt van discussie! En er is niet zozeer een verschil in mening hierover, maar wel over de omgang van Xi Kang met mensen die hem dierbaar zouden moeten zijn!
Mijn uitganspunten bij een vertaling verschillen duidelijk van die van Jan. Jan is een stadium verder door steeds het letterlijke erin door te willen laten klinken. Ik ben in het stadium dat ik een tekst wil begrijpen, niet op de manier van een eendagsvlieg, maar die van een mens met behoefte aan contact. Voor beide uitgangspunten valt wat te zeggen: ik ben blij met Jans vertaling in het Engels, omdat ik alleen op die manier de tekst in een historische context kan plaatsen. Dat is helaas met de Nederlandse vertaling, ondanks de vele noten, niet het geval.

Nog een voorbeeld uit de tekst, “Antwoord op de vraag van Yuzhongzi” (pag. 130)

Het gaat hierbij om een gesprek tussen meester Onbekwaam en meester Onwetendheid. En daarin gaat het over de pijn die meester Onwetendheid heeft in zijn hart-geest. Waarschijnlijk dacht Jan: ik vertaal het met alleen “geest”, omdat de Chinezen in die tijd de geest in het hart lokaliseerden, terwijl in de oorspronkelijke tekst toch staat hart-geest. Meester Onwetendheid, goed op de hoogte van de Vijf Elementen theorie, zegt niet te weten waar je de hart-geest kunt vinden, omdat ze in de Theorie gescheiden voorkomen. Hij is dus niet helemaal onwetend, maar past de theorie toe op de manier van iemand die daartoe niet in staat is, onbekwaam is. Daarom bestaat de hart-geest niet, en door dit standpunt geven meester Onbekwaam (direct) én meester Onwetend (impliciet) fundamentele kritiek op mensen die op basis van een theorie tot conclusies komen.  Een pijnpunt!
Door nu alleen “hart-geest” met “geest” te vertalen, zoals Jan doet in de Nederlandse tekst, kom je tot een taoïstische (?) conclusie. Omdat de geest niet van belang is in het taoïsme (hij moet leeg zijn), moet ook de pijn van de “geest” niet van belang zijn. En daarom bestaat ze niet, mag ze niet bestaan. Maar hierdoor zeg je iets abstracts, je slaat blindelings alle kanten op, zonder te weten iets te raken. En ik denk dat meester Onbekwaam wel degelijk iets wil raken, nl. de Onwetendheid! De conclusie over de perfectie van meester Onwetend zou ik met een korreltje zout nemen! En we komen tot twee interpretaties die naast elkaar kunnen bestaan.

Ik vraag me wel af, waarom er zo’n groot verschil zit tussen de Engelse en de Nederlandse vertaling van Jan? Wa’s gebeurt, Jan? Ik weet het niet!
 

Onwetendheid

 

Beantwoording van Yuzhongzi’s vraag.

(eigen vertaling vanuit het Engels!)

Voor de Inleiding, klik je hier. 

 
De vriend van meester Onbekwaam (1) heette Yuzhongzi (meester Onwetendheid).
Meester Yuzhongzi  had pijn aan zijn hart-geest en hij vroeg meester Onbekwaam om een geneesmiddel.
Meester Onbekwaam zei: “Wat voor kwaal is het?”
“Het doet pijn.”
“Waar doet het je pijn?”
“In mijn hart-geest doet het pijn.”
“En waar is de hart-geest te vinden?”

Op dat moment verklaarde Yuzhongzi dat hij genezen was. Waarop meester Onbekwaam zei: “Je zou kunnen zeggen dat deze man een staat van natuurlijke perfectie heeft bereikt, en zijn geestelijke gloed (invloed) zal nooit verduisteren.”  (2)
Nederlandse uitgave Master Incapable: Nietskunner

De Weg (Tao)

 

Gelijkwaardigheid

Inleiding (klik voor commentaar en noten)

Het vorige blog heb ik afgesloten met wat kanttekeningen, hoe in het feminisme het begrip “gelijkwaardigheid” wordt gebruikt. Ik beweerde dat het misschien een uitgangspunt is voor een westerse feministische beweging, maar dat voor een oosterse samenleving meer voor de hand ligt te streven naar rechtvaardigere verhoudingen. Het een sluit niet het andere uit, het is meer een kwestie van accent.

Het begrip “gelijkwaardigheid” zou meer verdieping moeten krijgen. En die verdieping heb ik in de Chinese Boeddhistische filosofie gezocht. In Master Incapable, vertaald door Jan De Meyer, staan verschillende ‘humoristische’ verhalen. Misschien zou in het oude China ook de oorsprong van de Nasreddin grappen moeten worden gezocht, volgens Jean-Louis Maumoury, die daarbij denkt aan een soort “koan” (dit zijn raadsels die Zen-Boeddhistische leerlingen mee krijgen om te mediteren). Uit de informatie op Wikipedia valt op te maken dat het onzegbare zeggen een belangrijk aspect is van de “koan”  waardoor het iets lachwekkends heeft (Sublimes paroles et idioties de Nasreddin Hodja: p. 12). De oorsprong van de “koan”  zou teruggaan op rechtspraak.

Deze “koan”  raadsels hebben veel overeenkomstig met de Nasreddin-, Jeha-, Pushkin- en andere tricksterverhalen. “Gelijkwaardigheid” van klager en aangeklaagde voor een (geblinddoekte) rechter speelt hierbij een rol. Bijvoorbeeld zoals in het blog van maandag 11 maart2019 en het verhaaltje aan het begin van de website Klassieke Humor  (naar beneden scrollen)  of het verhaaltje “Een idee”. 

Het woordje “incapable” in “Master Incapable” (Meester in onbekwaamheid) houdt in, dat de verhalen deel uitmaken van een Chinese filosofische stroming die benadrukt dat naar perfectie streven onmenselijk en onhaalbaar is. De mens is een zak vol tekortkomingen, en daarvan moet je je bewust zijn! Dat valt vooral op te maken uit de taal, die nooit dat zegt wat het zou moeten zeggen, vooral niet als het om geestelijke zaken gaat. De humor in deze verhaaltjes zou hierin zijn basis kunnen vinden. Humor is vaak een verhaspeling van woorden. De term in het Engels om de bedoeling van zulke raadsels, taboes, versprekingen en verhaspelingen aan te duiden is: Ineffability.

Op Wikipedia staat uitgelegd dat het woord komt van het Latijnse ineffābilis en is samengesteld uit de prefix in- ‎met de betekenis ‎‎'niet' en het bijvoeglijk naamwoord “effābilis”, met de gecombineerde betekenis 'kan niet worden uitgedrukt (in woorden)'. In ‎het Grieks is dat  ἄρρητος (α + ῥητὸς) wat betekent ‎‎'waarover niet kan of mag worden gesproken'.‎‏  In deze verhaaltjes komen vaak taboes aan de orde. Uit alles bij elkaar valt op te maken dat de Chinese invalshoek met zijn gevoeligheid voor de betekenis van woorden, de aangewezen weg is om meer duidelijkheid te krijgen over het begrip “gelijkwaardigheid”. ‏

Afbeelding uit ‎Zomerpaleis in Peking (1153 nChr.)

Op onderstaand plaatje zijn niet alleen de Zeven Wijzen te zien (links), maar ook een Aap (linksonder) en de langzamerhand van Nasreddin- en Jeha- verhaaltjes bekende figuur die achterstevoren op een ezel (rechtsonder) zit.

Op dit plaatje staat misschien geïllustreerd dat men in China een samenhang zag in de Nasreddin- en Jeha-verhaaltjes enerzijds en de Aapcyclus anderzijds. En dat die verhalen weer iets te maken zouden kunnen hebben met de Zeven Wijzen uit de Bamboegrot. Xi Kang (1), over wie later meer, was een van hen.

Met de Aap-cyclus hebben we al indirect kennis gemaakt, toen wij het hadden in het laatste blog, in de serie uit de Libro de Buen Amor, over de Traagheid (Acedia) waarin een Simio (aap) rechter is. In de komende maanden zal ik een fragment uit de Aap verhalen bespreken, waaruit de samenhang tussen dit Chinese fragment uit de Aap-cyclus en een Marokkaans Jeha-verhaal valt op te maken.

Verder staan op de afbeelding de Zeven Wijzen, waarvan Xi Kang er een is. In onderstaand gesprek voert hij een gesprek met de heremiet Sun Deng. In de Inleiding (Inleiding) treft u een kort portret aan van de beide heren die in dit verhaal met elkaar discussiëren: Xi Kang (1) en Sun Deng (2).

Dit is niet een tekst waarvan de betekenis in een keer duidelijk is. Daarom heb ik er noten aan toegevoegd. Maar vooral de analyse die eronder staat zal veel ophelderen, hoop ik. Ik denk niet dat ik alle aspecten recht doe, maar bij een eerste zetje in de goede richting helpt mijn uitleg wel.

‎ (Xi Kang) in gesprek met Sun Deng

(eigen vertaling vanuit het Engels!)

Meester Sun Deng leefde in afzondering op Berg Sumen (3). Xi Kang bewonderde hem en ging erop uit om hem te ontmoeten. Hij zei (toen hij hem ontmoette):

 “Ze hebben me verteld dat een eendagsvlieg niet de hoge leeftijd van een schildpad kan bereiken, en dat zwaluwen en mussen niet lijken op (gelijkwaardig zijn aan) zwaanganzen (4). Mijn geest is ontoereikend om uw volmaakte adviezen op hun waarde te schatten. Maar ook zonnestralen en maneschijn maken geen onderscheid tussen brede lanen en onvruchtbare grond net zo min als de regen en dauw kiezen te vallen op orchideeën of alsem.

Ik hoop dat u met mij wilt delen wat u maar te berde wilt brengen over iemands plaats in deze maatschappij en het zich voltrekken van zijn lot. Meester, dan pas zou ik kunnen overstijgen wat al (voor mij) vaststaat, en daar kunnen verblijven waar geen grenzen bestaan.”

               
               Deng nam de tijd alvorens te antwoorden:

 “Duisternis en donkerte hebben in de kern iets wezenlijk hetzelfde, maar dat is geen eenvoudige overeenkomst. De geest van onberoerde chaos is niet eenvoudigweg geest. Wezen en geest zijn de uitkomst van Verwerking (5). Je zou je daarvan los willen maken, maar dat kan niet. Je zou het willen controleren, maar dan weet het aan je te ontsnappen. Wat zou je dan nog kunnen verstaan onder “het zich voltrekken van je lot”? Wat mag je dan verstaan onder “het vinden van iemands plaats in de samenleving”? Wat is “wat al van tevoren vaststaat”? Wat is “waar geen grenzen bestaan”?

Hoe dan ook, tussen Leegte en Niets (6) strekt zich Iets oneindigs uit. Het komt en gaat zonder een spoor achter te laten (7). Het is het ( steeds veranderende) plafond van hemel en aarde. Wie dit begrijpt is een verlichte geest; wie dit verkrijgt, verdient respect. Alles wat jij te berde brengt, wijst erop dat je nog niet in de verste verte een glimp hebt kunnen opvangen van het licht aan het eind van de tunnel. Van de Oude Langoren (8) heb ik het volgende geleerd: “Een goede koopman verstopt zijn bezittingen zo diep mogelijk in zijn zakken, zodat het lijkt alsof hij niets bezit. Een heer van volmaakte deugd (9)  komt over als naïef”. En ook, zoetwatermosselen worden open gebroken om hun parels, olifanten worden verbrand (?) om hun slagtanden, orchideeën worden gekookt om er zalf van te maken, en de veren van de ijsvogel worden geplukt om zich mooi op te maken. Dat weet iedereen. Jij hebt een talent voor literaire   verfraaiing en schoonschrijven (kalligrafie) , maar alles wat donker en vaag is, daarvan ontgaat je het belang. Jij lijkt op iemand die een helder brandende kaars oppakt die een duizelingwekkend licht verspreid, wat door het hemelgewelf wordt verafschuwd.

 Ik lees  jouw “Brief om je relatie met Shan Juyan (10)  te verbreken”. In die brief staan “de twee dingen die absoluut ontoelaatbaar zijn” en “de zeven dingen die onverdraaglijk zijn”. Deze brief staat bol van zelfverheerlijking, gekoppeld aan kritiek op anderen. Je tijdsgenoten verachten je hierom. Iemand die zich van binnen leeg en vrij heeft gemaakt, beschouwt niet de rechtbank of de markt als een bruisend trefpunt met anderen, terwijl voor iemand vol verlangens(om leeg en vrij te zijn) zelfs afgelegen kliffen en valleien voldoen (11). Het bekleden van een ambt kan niet in strijd zijn met je gevoelens. En het niet hebben van een officiële functie kan niet bijdragen aan je innerlijke harmonie. Als het vervullen van een ambt moeilijk is, dan is  het niet meer werken de oplossing van die moeilijkheid! Maar jij vond het nodig om relaties te verbreken en anderen te bekritiseren om jezelf in het zonnetje te zetten. Door zoveel stof te doen opwaaien en dan toch een blik te willen werpen op ander eeuwig leven zou ik je kunnen duiden als iemand die de schaduw haat, terwijl hij  ondertussen wel geniet van zijn wandeling in de zon. Hoe zou jij mijn inzichten waardig kunnen zijn!?

Xi Kang keek beteuterd, als iemand die net ontwaakt is uit een dronken roes. Zoals te verwachten werd hij geëxecuteerd.

Analyse

We hebben hier met een verhaal te maken dat nou niet meteen een grap is. Maar ook dan kunnen we dezelfde analyse-instrumenten gebruiken als om grappen te analyseren. Alleen de acties in het midden draaien we zo om dat “actie-reactie” voorop staat, gevolgd door “reactie-actie”. Dus precies zoals je de volgorde zou verwachten. Als we dit gesprek samenvatten met de bekende 4 elementen (“begin”, “actie-reactie”, “reactie-actie”, en “slot”),  dan komen we tot de volgende samenvatting:

• 1.   Xi Kang stelt een vraag aan de heremiet Sun Deng. De status van de vraag, is moeilijk te bepalen. Hij kan ironisch bedoeld zijn, om Sun Deng te vernederen.
• 2.   Sun Deng geeft een antwoord, dat in twee delen uiteen valt. Het eerste deel wil Xi Kang op z’n plaats zetten. In het antwoord schemert door dat Sun Deng het een onbetamelijke vraag vindt. Xi Kang beschouwt zich, volgens Sun Deng,  geen actief element van een grotere wereldorde; hij denkt er zelfs boven te staan, omdat hij gelooft in dingen die niet zijn wat ze lijken (7).
• 3.   Het tweede deel is een waarschuwing aan het adres van Xi Kang met het advies zich te verbergen, weg te vluchten uit het licht. Waarschijnlijk hoort Xi Kang de waarschuwing niet of hij negeert het antwoord uit arrogantie en neerkijken op ons fluitende baasje. Wat zou jij doen?
• 4.   Xi Kang blijft zich ophouden in de zoeklichten als een haas gevangen in de koplampen van een auto. Hij loopt regelrecht zijn executie tegemoet.
• 5.    Nu komt het grote probleem met dit verhaal: wat is het centrale symbool dat
  
  betekenis geeft aan de hierboven opgesomde acties. Dat is natuurlijk De Weg (Tao of Dao: zie het Chinees lettersymbool hiernaast), die geen spoor nalaat, maar er wel is! Eigenlijk verduidelijkt dit Chinese letterteken prachtig dit gesprek: het is een mannetje met een rugzak onderweg op zijn levensloop. En van dit symbool zegt Sun Deng: “..tussen Leegte en Niets strekt zich Iets oneindigs uit”, m.a.w. iemand kan van zijn leven iets maken of niets naar gelang hij openstaat voor het samenspel tussen zichzelf en de hemelse wegen die hem ter beschikking staan. Hiermee doel ik op het Confucianisme, waarmee Xi Kang zo’n moeite heeft. Xi Kang vraagt naar de weg die hij zou moeten gaan, maar neemt eigengereid de weg waar hij lekker kan shinen .

Gelijkwaardigheid

Wat zegt dit verhaaltje nu over Gelijkwaardigheid? Uit noot 13 (13) zou je kunnen opmaken dat ‘gelijkwaardigheid’ in de Chinese filosofie voorkomt onder het begrip ‘Qi-wulun’, de gelijkmaking der dingen, het ondergaan van een transformatie waardoor de dingen gelijkwaardig worden. Als in: iedereen is voor de Dood gelijk.  Natuurlijk, iedereen heeft zijn weg in dit ondermaanse te gaan. Voor De Weg zijn wij allemaal gelijkwaardig. Als je dit principe te laag bij de grond, te materialistisch, opvat, zoals Xi Kang, dan struikel je op je weg over de talloze stenen, die de weg maken. Een baan weigeren, omdat jij jezelf daar te goed voor vindt, is een doodzonde, ook al sla je hiermee het materialistische gewin af.

Gelijkwaardigheid is duidelijk als politiek wapen te gebruiken, omdat het ook al in het tijdperk waarover we het hier hebben als zodanig wordt gehanteerd. Deze tijd, getypeerd door alles verwoestende oorlogen, is een tijd van extreme “gelijkwaardigheid” voor sommigen om anderen te dienen. In een oorlog staan wij oog in oog met de dood als gelijkwaardigen (Inleiding). De oude Chinezen hadden een idee vanwaar De Weg, die ons gelijkwaardig maakt, kwam, ergens uit een verborgen hemelse constellatie: “..tussen Leegte en Niets strekt zich Iets oneindigs uit”. (Ik wil in dit verband u attent maken op een artikel dat hierop aansluit in De Groene Amsterdammer van deze week, 22 januari 2026: Profiel Ernst Jünger, Het droomkoninkje van de moderniteit, door Joris Meiman, pag. 36-41.)

En dan gebeurt er dit: Je ligt na een lange wandeling in een grot ’s avonds uit te rusten en kijkt naar het plafond. Daarop projecteer je de weg die je die dag hebt gewandeld. De Weg tekent zich af als twee parallelle lijntjes. En je zet bij elke kruising of afslag een bordje met aanwijzingen, aanwijzingen die rechten en plichten worden als de slaap je overmant. Dat moet de Wet zijn zoals Confucius hem gedacht heeft. De Weg is een Wet geworden, onderweg terugkijkend en vooruit kijkend. Maar wat gebeurt er met de Wet, als die hemelse constellatie er niet meer is? De parallelle lijntjes missen het contrapunt en vallen als een dikke autoritaire lijn over elkaar heen. En hier kan het mis gaan en de weg terug is afgesneden, zoals in de Franse revolutie in 1789 “égalité” als eerste sneuvelde onder de guillotine.

In aansluiting op mijn vorige blog moet ik nu natuurlijk de vraag stellen: waar is in dit hele verhaal De Vrouw? Die komt in dit verhaal niet voor, terwijl in de Westerse sprookjes er sprake is van een Substratum Philisophicum Femininum (SPF-1 en en SPF-2). Is het toeval dat dit wèl in de Westerse verhalen voorkomt en in de Oosterse ontbreekt, zelfs in verhalen die aan elkaar verwant zijn? Dit zou erop kunnen wijzen dat net zoals ik in de bespreking van het feminisme in oost en west zei, ideologie per context moet worden gehanteerd en geanalyseerd. Ideologie heeft niet die diepgang die je ervan verwacht: het is een recent verschijnsel, tenzij je de toneelstukken van Plautus ziet als propaganda voor een christelijke ideologie. 

 

0verzicht 2025

  

Zie aanklikbaar overzicht 2025 onder de link!

Het afgelopen jaar heb ik niet alles kunnen bespreken, dat ik had willen bespreken,

zoals Japanse verhaaltjes langs een pelgrimroute, De carnaval in de Libro de Buen Amor en Sprookjes uit de Duizend en Een Nacht. Daarmee hoop ik dit jaar te beginnen, maar de eerste maanden zullen gewijd zijn aan Chinese grappige verhaaltjes.

Ik ben het jaar 2025 begonnen met Het slot van Aboe Nawas (137 hits). Daarna vijf afleveringen van de Ezelskomedie van Plautus (zoals beloofd). Van begin tot eind aantal hits: 187, 170, 178, 151 en 138. En tenslotte 3 afleveringen van de volledige vertaling van Fatima Mernissi’s Wie is beter: de man of de vrouw? Achtereenvolgens aantal hits: 164, 78 en 79. 

Door andere werkzaamheden was het mij onmogelijk om meer verhalen op mijn blog te zetten. Uit het voorafgaande is duidelijk dat er nog genoeg materiaal is om te publiceren. Waarschijnlijk kan ik hiermee doorgaan tot het einde van mijn levensdagen.

Opvallend is dat de belangstelling voor de verhaaltjes nauwelijks is afgenomen. Je

zou kunnen zeggen dat er een kleine dip zit op het einde van het jaar bij de bespreking van het Mernissi sprookje. Maar zoals eerder gezegd: deze stonden ook korter op het blog en hebben daarom misschien minder hits. Het totaal aantal hits heeft de 120 duizend overschreden. Ook de oude verhaaltjes worden nog regelmatig gelezen. Ik zal ooit tijd moeten nemen om ze allemaal een keertje te herzien.

Zoals aangekondigd, ben ik van plan een kaartenbak te maken, met daarin een beschrijving van het verhaal en het verband van het ene verhaal ten opzichte van andere verhalen. Het is de bedoeling dat dit resultaat als een database op de website komt te staan. Zo kan iedereen gemakkelijke vinden wat hij wil vinden. Zo’n kaartenbak is interessant, omdat nu al duidelijk is dat sommige verhalen veel vaker in de hele wereld zijn terug te vinden dan andere.

Toekomst:

Chinese verhaaltjes (4x), Japanse schetsjes (4x), De Duizend en Een nacht (4x), Libro de buen Amor (karnaval: 8x). In ieder geval een verder onderzoek, waarbij verhaal-elementen, symboliek en onderliggende wereldbeschouwing in de KlassiekeHumor.