dinsdag 17 maart 2020

De geboorte van Hercules.‎

Sosia (de slaaf-manager)‎
‎(Naar de lucht kijkend) Ik zweer je, echt waar, als er nog iets anders is dan waarin ik ‎geloof, of wat ik zeker denk te weten, ik geloof dat vannacht de God van de Nacht ‎dronken in slaap is gevallen. Want in de Grote Beer zit geen beweging naar welke kant ‎dan ook, de Maan staat stil op dezelfde plaats waar ze is opgekomen, zelfs Orion, de ‎Avondster of de Plejaden verroeren geen vin. De sterren blijven zo stokstijf op hun ‎plaats dat de nacht geen duimbreed wijkt voor de dag. ‎


Wat is hier aan de hand! Uit de Gargantua en Pantagruel kennen ‎we dit verschijnsel al bij de geboorte van Pantagruel. En nu komen we het weer tegen bij de ‎geboorte van Hercules. In dit stukje tekst staan maar liefs zes ‎sterrenbeelden. Het gaat om de volgende sterrenbeelden en ‎planeten:‎


God van de Nacht, Nocturnus: we weten niet welk sterrenbeeld of ‎planeet hiermee is bedoeld. Alleen bij Plautus komt Nocturnus ‎voor als een personificatie om de nacht te kunnen verlengen.

De Grote Beer, Septentriones,  over algemeen vertaald met Ursa ‎Maior, de Grote Beer. De ‎naam “septemtriones” zou echter terug ‎gaan op “septem” = 7 en terriones = ‎ossen, die de aarde ploegden. ‎Het sterrenbeeld Grote Beer lijkt in de ogen van de Romeinen op ‎een serie ploegende ossen en kende allebeide aanduidingen.‎


De maan, Luna: In oude verhalen en mythen wordt aan de maan ‎een stimulerend effect ‎toegeschreven op kindergeboorte. Waarschijnlijk komt dit voort ‎uit de observatie, dat als een vrouw zwanger was, zij geen ‎menstruatie meer kent. Aangezien de menstruatie min of meer ‎maandelijks is, werd er een verband gelegd met het verschijnen ‎van de nieuwe maan aan de hemel en de geboorte van kinderen. ‎


Orion, Jugula: ‎Hiermee wordt verwezen naar de drie sterren schuin op ‎een rijtje ‎die gezamenlijk de gordel van het sterrenbeeld Orion (een ‎mythologische jager) vormen. Maar het‏ ‏‎ was ook de aanduiding ‎voor twee sterren in het sterrenbeeld Kreeft  die “Aselli” of “Kleine ‎ezeltjes” werden genoemd.  ‎Meestal heeft men het dan over ‎Jugulae (mv), net zoals Plautus doet. Zou hier de grap op terug kunnen gaan over ‎Nasreddin die te weinig ezeltjes telt, omdat hij de ezel, waarop hij zit,   niet ‎meetelt? ‎Immers, in plaats van drie ‏zijn er nu maar twee sterren (kleine ezeltjes) terwijl er drie zijn in de ‏gordel van Orion?‏


Avondster of Venus, Vesperugo:  Vesperugo is de naam ‎van ‎Hesperes, de Avondster, tegenover Lucifer, de Morgenster.‎‏ De Avondster en Morgenster staan voor de planeet Venus. Dat ‏Venus, toonbeeld van  liefde, te maken heeft met de geboorte van ‏Hercules ligt voor de hand.‏



De Plejaden, ‏Vergiliae: ‎ De rol van de Plejaden kwamen we ook tegen bij het ‎bespreken van Marokkaanse en Creoolse spreekwoorden, en dan had het te maken met ‎de naderende lente en de seksuele driften die dit oproept.
 ‎
Als we dit rijtje sterren en planeten bij de geboorte van Hercules ‎overzien, dan valt op dat dit weleens dezelfde sterrenhemel zou ‎kunnen zijn als die waarbij Jezus werd geboren. Voor mij zijn de ‎Os en de Ezel in de kerststal altijd raadselachtige verschijningen ‎geweest. Dat er op een gegeven moment schapen in ‎de stal staan, kon ik als kind begrijpen. Maar waarom kwamen ‎daar die prachtige dieren op de proppen. En hier in het toneelstuk ‎Amphitruo, geschreven door Maccius Plautus 200 jaar eerder, ‎staat het antwoord! Die Os en Ezel waren sterrenbeelden om het ‎tijdstip aan te geven van de geboorte. Want de Romeinen gaven ‎hun kinderen een naam aan de hand van de omstandigheden. Een zo'n omstandigheid was de nacht waarin het werd geboren en de ermee gepaard gaande sterrenbeelden. En ‎natuurlijk zijn er ook bijzondere verschijnselen, omdat Jupiter ‎‎(Zeus) met zijn machtige hand de voortgang van de nacht stilzet. ‎En even gemakkelijk als hij hem heeft stilgezet, brengt hij het ‎heelal weer in beweging, net zoals men dat dat dacht in Orfische ‎sektes.

Jupiter
…… Beste Nacht, jij die je voor mij langer hebt gemaakt, ik geef je permissie om voor de ‎Dag te wijken zodat die met een heerlijk helder licht op de stervelingen neer kan ‎schijnen. En Nacht, in zoverre jij te lang was, in diezelfde mate zal ik de dag inkorten. Zó ‎zal er een Dag volgen die evenredig korter is aan het lengen van de nacht dat eraan ‎vooraf ging. …..‎


In hetzelfde toneelstuk komt nog een merkwaardige zinspeling ‎voor, die niet zozeer slaat op de geboorte van Hercules, maar met ‎de geboorte van de fatsoenlijke mens op aarde: 


Sosia
Amphitruo, ik hoopte dat zij een kind ter wereld zou brengen. Maar ze is niet zwanger.‎


Amphitruo
Wat is ze dan wel?‎


Sosia
Ze is gek!‎


Alkmene
Nee toch, ik ben zo gezond als een vis, en ik hoopte in een voorspoedige bevalling een ‎kind ter wereld te brengen, maar (keert tot Sosia) dat de goden jou met de typhus ‎overladen, omdat jij dit durft te zeggen, dat jij over mijn bevalling een vloek durft ‎uitspreken, heksenkind, ik hoop dat je krijgt wat je verdient.‎


Sosia
Waarom dat nou weer, je zou haar toch echt een appeltje toesteken om de bevalling te ‎verlichten om op te kauwen, mocht ze flauw vallen.‎


Het ligt ongetwijfeld aan mij, dat als ik dit lees, ik aan Adam en Eva ‎moet
denken. In het Latijn staat er “malum”, wat niet alleen ‎‎“appel”, maar ook “het kwaad” of “straf” kan betekenen. Hoe het ‎ook zij, voor mij verduidelijkte dit de scène met de appel bij de ‎verdrijving van Adam en Eva uit het paradijs. Ik vraag me nu wel ‎af wat de invloed van het Latijn is geweest bij het tot stand komen ‎van dit verhaal, net zoals bij het Kerstverhaal. Je hoort altijd ‎Hebreeuws en Grieks zouden de brontalen zijn voor de Bijbel. ‎Misschien was er toch ook nog een andere taal bij betrokken? ‎Latijn?‎


Bij een bevalling kreeg de aanstaande moeder bij de Romeinen een ‎appel om de pijn te verbijten, tenminste als er appels waren. Dit ‎zijn dan nog wel de appels, die niet in kassen gekweekt zijn, maar ‎die van de keiharde oorspronkelijke soort.‎


Hercules wordt gelijk met Iphiclus geboren. Iphiclus deed er tien ‎maanden over, waar Hercules het in een enkele dag voor elkaar ‎krijgt als een volgroeide baby ter wereld te komen. Een bevalling ‎was een heel gedoe, net als nu, en lauw water om zich te wassen, ‎maar ook om een bad in te nemen, was gebruikelijk. Dat moest dan ‎door slaven aangesleept worden in kruiken.‎


SOSIA 
Als ik het goed heb, ben ik precies op tijd om water voor de bevalling aan te dragen, ‎omdat het tien maanden geleden is dat we van hier zijn weg gevaren ten strijde.‎


Dat Romeinen dachten dat een vrouw na tien maanden beviel, zijn ‎we al eens eerder tegen gekomen. In een ‎recente andere grap vinden we dit als volgt terug:‎


Als Jeha drie maanden getrouwd is, bevalt zijn vrouw van een kind. De buurvrouwen ‎komen bij elkaar om hem een naam te geven. Iedere vrouw stelt een andere naam ‎voor. Jeha staat tenslotte op. “Het beste, “ zegt hij, “is om hem ‘Sneltrein’ (TGV of ‎Thalys) te noemen.” “En waarom dat dan wel?” vragen de buurvrouwen hem. “Omdat ‎hij in drie maanden een traject van negen maanden kan afleggen.”‎


En hoe steevast de trein een rol speelt als symbool voor het leven, ‎valt te lezen in het begeleidend schrijven over de Interpretatie van ‎de Klassieke Humor. ‎

Geen opmerkingen:

Een reactie posten